ข้อมูลความจำเป็นพื้นฐาน (จปฐ.)
555555คือ ข้อมูลในระดับครัวเรือนที่แสดงถึงสภาพความจำเป็นพื้นฐานของคนในครัวเรือนในด้านต่างๆ เกี่ยวกับคุณภาพชีวิตที่ได้กำหนดมาตรฐานขั้นต่ำเอาไว้ ว่าคนควรจะมีคุณภาพชีวิตในแต่ละเรื่องอย่างไร ในช่วงระยะเวลาหนึ่ง ๆ
555555โดยคณะกรรมการพัฒนาชนบทแห่งชาติ (กชช.) มีมติเมื่อวันที่ 15 กันยายน 2532 ให้กรมการพัฒนาชุมชน จัดเก็บข้อมูล จปฐ.เป็นประจำทุกปีตั้งแต่ปี 2533 จนถึงปัจจุบัน ทั้งนี้ให้มีการปรับปรุงเครื่องชี้วัดข้อมูล จปฐ.ทุก 5 ปี ให้สอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม และเมื่อวันที่ 21 กันยายน 2536 คณะรัฐมนตรีได้มีมติให้ทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐ และภาคเอกชนนำข้อมูล จปฐ./กชช. 2ค. ไปใช้ประโยชน์ในการวางแผนพัฒนาชนบททุกระดับ การกำหนดนโยบายแนวทางการปฏิบัติ รวมทั้งการอนุมัติโครงการและการติดตามการพัฒนาชนบทด้วย
ตัวชี้วัดของจปฐ. ในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 12 พ.ศ. 2560–2564มี 5 หมวด 31 ตัวชี้วัด
- สุขภาพดี 7 ตัวชี้วัด
- สภาพแวดล้อม 7 ตัวชี้วัด
- การศึกษา 5 ตัวชี้วัด
- การมีงานทำและรายได้ 4 ตัวชี้วัด
- ค่านิยม 8 ตัวชี้วัด
รายละเอียดตัวชี้วัด มีดังนี้
หมวดที่ 1 สุขภาพ มี 7 ตัวชี้วัด
- เด็กแรกเกิดมีน้ำหนัก 2,500 กรัม ขึ้นไป
- เด็กแรกเกิดได้กินนมแม่อย่างเดียวอย่างน้อย 6 เดือนแรกติดต่อกัน
- เด็กแรกเกิดถึง 12 ปี ได้รับวัคซีนป้องกันโรคระบาดตามตารางสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรค
- ครัวเรือนกินอาหารถูกสุขลักษณะ ปลอดภัย และได้มาตรฐาน
- ครัวเรือนมีการใช้ยาเพื่อบำบัด บรรเทาอาการเจ็บป่วยเบื้องต้นอย่างเหมาะสม
- คนอายุ 35 ปีขึ้นไป ได้รับการตรวจสุขภาพประจำปี
- คนอายุ 6 ปีขึ้นไป ออกกำลังกายอย่างน้อยสัปดาห์ละ 3 วัน ๆ ละ 30 นาที
หมวดที่ 2 สภาพแวดล้อม มี 7 ตัวชี้วัด
- ครัวเรือนมีความมั่นคงในที่อยู่อาศัย และบ้านมีสภาพคงทนถาวร
- ครัวเรือนมีน้ำสะอาดสำหรับดื่มและบริโภคเพียงพอตลอดปี อย่างน้อยคนละ 5 ลิตรต่อวัน
- ครัวเรือนมีน้ำใช้เพียงพอตลอดปี อย่างน้อยคนละ 45 ลิตรต่อวัน
- ครัวเรือนมีการจัดบ้านเรือนเป็นระเบียบเรียบร้อย สะอาด และถูกสุขลักษณะ
- ครัวเรือนไม่ถูกรบกวนจากมลพิษ
- ครัวเรือนมีการป้องกันอุบัติภัยและภัยธรรมชาติอย่างถูกวิธี
- ครัวเรือนมีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน
หมวดที่ 3 การศึกษา มี 5 ตัวชี้วัด
- เด็กอายุ 3 – 5 ปี ได้รับบริการเลี้ยงดูเตรียมความพร้อมก่อนวัยเรียน
- เด็กอายุ 6 -14 ปี ได้รับการศึกษาภาคบังคับ 9 ปี
- เด็กจบชั้น ม.3 ได้เรียนต่อชั้น ม.4 หรือเทียบเท่า
- คนในครัวเรือนที่จบการศึกษาภาคบังคับ 9 ปี ที่ไม่ได้เรียนต่อและยังไม่มีงานทำ ได้รับการฝึกอบรมด้านอาชีพ
- คนอายุ 15 – 59 ปี อ่าน เขียนภาษาไทย และคิดเลขอย่างง่ายได้
หมวดที่ 4 การมีงานทำและรายได้ มี 4 ตัวชี้วัด
- คนอายุ 15 – 59 ปี มีอาชีพและรายได้
- คนอายุ 60 ปีขึ้นไป มีอาชีพและรายได้
- รายได้เฉลี่ยของครัวเรือนต่อปี
- ครัวเรือนมีการเก็บออมเงิน
หมวดที่ 5 ค่านิยม มี 8 ตัวชี้วัด
- คนในครัวเรือนไม่ดื่มสุรา
- คนในครัวเรือนไม่สูบบุหรี่
- คนอายุ 6 ปีขึ้นไป ปฏิบัติกิจกรรมทางศาสนาอย่างน้อยสัปดาห์ละ 1 ครั้ง
- ผู้สูงอายุ ได้รับการดูแลจากครอบครัว ชุมชน ภาครัฐ หรือภาคเอกชน
- ผู้พิการ ได้รับการดูแลจากครอบครัว ชุมชน ภาครัฐ หรือภาคเอกชน
- ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง ได้รับการดูแลจากครอบครัว ชุมชน ภาครัฐ หรือภาคเอกชน
- ครัวเรือนมีส่วนร่วมทำกิจกรรมสาธารณะเพื่อประโยชน์ของชุมชน หรือท้องถิ่น
- ครอบครัวมีความอบอุ่น
การจัดเก็บข้อมูล จปฐ.
พื้นที่การจัดเก็บ ได้แก่
- จัดเก็บข้อมูลทุกครัวเรือนในเขตชนบท
(เขตชนบท หมายถึง ทุกหมู่บ้าน/ชุมชนที่อยู่ในเขต อบต. และเทศบาลตำบลที่ยกฐานะมาจาก อบต.)
- จัดเก็บข้อมูลในเขตเมือง
(เขตเมือง ได้แก่ เขต กทม. เขตเมืองพัทยา เทศบาลนคร เทศบาลเมือง และเทศบาลตำบลที่ยกฐานะมาจากสุขาภิบาล)
โดยในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ ๑๑ ให้จังหวัดใช้แนวทางการบริหารจัดเก็บข้อมูล จปฐ. เช่นเดียวกับเขตชนบทและจัดเก็บในห้วงเวลาเดียวกัน
ผู้เกี่ยวข้องในการจัดเก็บข้อมูล จปฐ. มีดังนี้
- ผู้จัดเก็บข้อมูล จปฐ. ได้แก่ หัวหน้าคุ้ม อาสาพัฒนาชุมชน กรรมการหมู่บ้าน สมาชิกสภา อบต. ผู้นำชุมชน อสม. หรืออาสาสมัค (จัดเก็บคนละ ๑ คุ้มๆ ละประมาณ ๑๐-๒๐ ครัวเรือน)
- ผู้บันทึกข้อมูล ให้พิจารณานักเรียน/นักศึกษาที่มีฐานะยากจนที่อยู่ในตำบลก่อนเป็นลำดับแรก
- พัฒนากรผู้ประสานงานตำบล ทำหน้าที่ติดตามตรวจสอบการจัดเก็บข้อมูล ตรวจสอบข้อมูลจากการบันทึกข้อมูล นำเสนอผลการจัดเก็บข้อมูล (ร่วมกับผู้บันทึกข้อมูล) ต่อที่ประชุมระดับตำบล เพื่อให้ผู้บริหารท้องถิ่นกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ผู้นำชุมชน และประชาชน ได้รับทราบและตรวจสอบยืนยันข้อมูลของตำบลและทุกหมู่บ้าน (โดยเฉพาะเรื่องรายได้) รวมทั้งสำเนาข้อมูล จปฐ. ทั้งหมดของตำบล พร้อมคำรับรองข้อมูล จปฐ. หมายเลข 1 ส่งให้อำเภอ (พร้อมลงนามผู้บันทึกข้อมูล และพัฒนากรผู้ประสานงานตำบล) ในแบบคำรับรองฯ
- พัฒนากร นำผลการจัดเก็บข้อมูลกรอกลงในโปสเตอร์สรุปผลการจัดเก็บข้อมูล จปฐ. ระดับหมู่บ้าน เพื่อนำไปติดไว้ที่ศูนย์เรียน
รู้ชุมชน ศาลากลางบ้าน หรือในที่ชุมชนของหมู่บ้าน เพื่อให้ประชาชนรับทราบและวางแผนแก้ไขปัญหาคุณภาพชีวิต (ภายในวันที่ 31 พฤษภาคม) - คณะกรรมการบริหารการจัดเก็บข้อมูล จปฐ. ระดับอำเภอ ตรวจสอบความถูกต้องครบถ้วนของข้อมูลแต่ละตำบลแล้วประมวลผลเป็นภาพรวมของอำเภอ แล้วทำสำเนาข้อมูลทั้งหมดของอำเภอและคำรับรองข้อมูลฯ หมายเลข 2 ส่งให้จังหวัด (พัฒนาการอำเภอลงนาม ภายในเดือนมิถุนายน)
- คณะกรรมการบริหารการจัดเก็บข้อมูล จปฐ. ระดับจังหวัด ตรวจสอบความถูกต้องครบถ้วนของข้อมูลแต่ละอำเภอแล้วประมวลผลเป็นภาพรวมของจังหวัด แล้วทำสำเนาข้อมูลทั้งหมดของอำเภอและคำรับรองข้อมูลฯ หมายเลข 3 ส่งให้กรม (พัฒนาการจังหวัดลงนาม ภายในวันที่ 29 มิถุนายน)